Zicht op morele verwonding

Omschrijving

Dat beroepen als politieagent, militair, brandweerman of vrouw en ambulancemedewerker een groter risico lopen op psychische klachten dan menig ander beroep is veelvuldig in de media te lezen en te horen. Dat deze categorie mensen naast psychische klachten ook moreel verwond kunnen raken is minder algemeen bekend. In dit artikel wordt dieper ingegaan op het fenomeen morele verwonding bij politieagenten tijdens de uitvoering van hun werk. Naast een theoretische reflectie wordt ook een voorbeeld van een waardevolle praktijk gegeven om met politiemensen te werken die tijdens hun werk moreel verwond zijn geraakt.

Inleiding
Het concept van morele verwonding is nog niet zo bekend. Het concept roept veel vragen op en ligt dicht aan tegen het meer bekende begrip van posttraumatische stressstoornis (ptss). Toch zijn er naast overeenkomsten ook verschillen tussen beide vormen van psychische klachten na een heftige of traumatische gebeurtenis. Morele verwonding uit zich op verschillende manieren en het begrip roept ook veel vragen op. Want: moeten de klachten die ermee gepaard gaan gezien worden als een psychische aandoening of als iets dat gewoon bij het leven hoort? En wat is de rol van de organisatie bij het voorkomen of aanpakken ervan: hoe gaat de politieorganisatie met moreel verwonde collega’s om? Welke zorg- en hulpverleners staan deze beschadigde mensen bij en hoe dan?

In de volgende paragraaf wordt eerst dieper ingegaan op wat morele verwonding is en worden overeenkomsten en verschillen met ptss belicht.

Wat is een morele verwonding
In bijna alle artikelen m.b.t. het onderwerp morele verwonding wordt de meest geciteerde omschrijving van de Amerikaanse psycholoog Brett Litz gebruikt. Litz beschrijft morele verwonding als de voortdurende psychische, biologische, spirituele, gedragsmatige en sociale impact van het zelf verrichten van, niet kunnen voorkomen van, of getuige zijn van handelingen waarin diepgewortelde morele overtuigingen en verwachtingen worden geschonden. Deze definitie omschrijft het ontstaan van moral injury, maar niet zozeer de aard en de gevolgen daarvan. De gevolgen van morele verwonding of beschadiging uiten zich vaak in diepgevoelde en verstorende gevoelens van schuld en schaamte bij degene die moreel verwond of beschadigd is geraakt. In de slipstream van schuld en schaamte treden ook wel wroeging, zelf haat, woede en walging op. Morele verwonding is de uiterste vorm van morele beschadiging. Daaraan voorafgaand worden ook morele frustratie en morele stress genoemd.

Bij militairen en politiemensen komt vaak een combinatie voor van het posttraumatisch stresssyndroom (ptss) en morele verwonding. Er is echter een verschil tussen beide vormen van verwonding. Ptss gaat vooral gepaard met gevoelens van angst – angst die optreedt bij (al dan niet dwangmatige) herbeleving van levensbedreigende situaties waarin men heeft verkeerd. Bij morele verwonding gaat het niet in de eerste plaats om een herbeleving van levensbedreigende situaties maar om morele verstoring. De symptomen van morele verwonding lijken op die van ptss. Toch is er een duidelijk verschil.