Toekomstdieren, ecopopulisme en de grenzen van de politiek

Omschrijving

In januari 2027 verschijnt het nieuwe boek van ecofilosoof en Extinction Rebellion activist Chris Julien met de titel Toekomstdieren. Ecopopulisme en de grenzen van de politiek. Ik heb het boek uiteraard nog niet gelezen maar mijn nieuwsgierigheid is meer dan normaal. Ik kende Chris niet. Tot op een vroege vrijdagmorgen ik het volgende mailtje ontving: Beste Henk, Zojuist luisterde ik jouw mooie podcast met lijfspraak. Een genoegen en een ontmoeting die nooit te laat kan zijn. Ik leg hierbij graag het contact. Met goede groet, Chris.
Mijn dag kon niet meer stuk. Wie is die man, dacht ik? En spoedig ontdekte ik tot mijn schande dat Chris Julien niet alleen Alledaags activisme heeft gepubliceerd, een heel origineel en strijdbaar boekje, maar als activist en XR woordvoerder, en vooral als mens zoals u en ik een eigen geluid laat horen in het klimaatdebat. Hij probeert een nieuw soort taal uit te vinden om het huidige ecologische tijdsgewricht te ontregelen. ‘Wanneer je te veel containerbegrippen gebruikt die met links of rechts worden geassocieerd, ontglipt je de alledaagsheid en kom je in een soort meta laag terecht’ zei hij in een interview. In zijn boeken probeert Chris Julien actief dit soort taal te mijden omdat het klimaattijdperk een andere taal, een ander referentiekader en ook een nieuwe visie nodig heeft. Laat dan nu precies de inzet zijn van zijn nieuwe boek. Daarover zegt hij in het interview: ‘Met Toekomstdieren staat de herkenning van de schoonheid en vitaliteit van het leven om ons heen op de voorgrond. Gaandeweg werd me duidelijk hoe al het leven om ons heen aandacht in zich draagt, een wil heeft en een eigen pad bewandelt, net als elk persoon. Dat besef is de vonk die het boek bezielt’. De redactie van Waardenwerk bood ons de gelegenheid om daarover al voor het verschijnen van het boek in gesprek te gaan.
Henk: Je bent een nieuw boek aan het schrijven en dat heb je als titel gegeven Toekomstdieren, ecopopulisme en de grenzen van de politiek.

Waarom deze titel?
Chris: Het boek gaat over ecologisch populisme, over een vorm van grensoverschrijdende politiek die, denk ik, veelbelovend kan zijn in deze tijd. Maar het zou geen populisme zijn als het zich niet op een aantrekkelijke en emotionele manier zou presenteren. Met ‘Toekomstdieren’ staat de herkenning van de schoonheid en vitaliteit van het leven om ons heen op de voorgrond. Gaandeweg werd me duidelijk hoe al het leven om ons heen aandacht in zich draagt, een wil heeft en een eigen pad bewandelt, net als elk persoon. Dat besef is de vonk die het boek bezielt en dat moest dus in de titel, op de voorkant.

Henk: Laten we beginnen bij jouw toch wel verrassende ideeën over populisme. Je lijkt te beweren dat je het populisme nodig hebt om het populisme te verslaan.

Chris: In het boek steek ik van wal met een hoofdstuk over het einde van de controle. We hebben de afgelopen vijf honderd jaar een notie van onszelf ontwikkeld die stelt dat wij met een objectief wereldbeeld en wetenschappelijke middelen de wereld kunnen kennen, voorspellen en dus beheersen. Maar dat levert ook de nodige blinde vlekken op en heftige botsingen, recent tussen het uiterst rechtse populisme en de meer technocratische status quo. De bestuurlijk aangelegde, redelijke heren van weleer hebben net als meer eigentijdse politici geen antwoord kunnen formuleren op die populisten.
Ook wetenschappers die zich met populisme bezig houden zijn niet veel verder gekomen dan te benadrukken hoe we de democratische rechtsstaat moeten bestendigen en de waarde daarvan opnieuw naar voren moeten brengen. Dat is weinig om in stelling te brengen tegenover die kolkende, opzienbarende, controversiële energie van het populisme. Deze emotionele politiek komt nu naar boven en verzet zich tegen een bijna impliciet rationele houding die zich de juiste, de redelijke beschouwt, als datgene wat ons verder moet brengen. Deze houding wordt bestreden door het populisme en dat vind ik er interessant aan.