Naar een biotische psychiatrie

Omschrijving

Beste mensen, het is mij een eer en een genoegen om vandaag bij te mogen dragen aan dit belangrijke congres. Het nieuwe perspectief dat Gert Schout heeft ontwikkeld, is niet alleen voor cliënten en hulpverleners van groot belang, maar heeft in mijn ogen ook een wijdere maatschappelijke betekenis. Daarom draag ik graag bij aan het verder uitbreiden en versterken van zijn belangrijke boodschap.

Daartoe knoop ik aan bij een centraal onderscheid in zijn boek: het verschil tussen het eerste en het tweede gebouw. Zijn boek draait zoals we weten om een verschuiving van een hiërarchisch gestructureerde psychiatrie naar een gezelschappelijke psychiatrie. Ik wil daaraan bijdragen door het ontwikkelen van conceptuele bruggen tussen de twee gebouwen. Die staan in het betoog van Gert pal tegenover elkaar. De enige verbinding ertussen is eigenlijk negatief. Door de dominantie van het eerste gebouw en de daarmee verbonden logica krijgt het tweede gebouw nauwelijks kans. Bovendien laat hij zien dat gezelschappelijk gerichte initiatieven in het tweede gebouw na kortere of langere tijd worden overgenomen door het eerste gebouw en steeds meer kenmerken daarvan krijgen opgedrongen.

In het licht daarvan wil ik een alternatief denkkader schetsen voor de biologische psychiatrie van waaruit bruggen zichtbaar worden tussen het eerste en het tweede gebouw. Die bruggen kunnen niet alleen cliënten helpen om de oversteek te maken naar het tweede gebouw, maar ook hulpverleners. Via die bruggen kunnen ze zich naar het tweede gebouw begeven en relevante kennis uit het eerste gebouw meenemen. Het alternatieve denkkader dat ik wil schetsen begint bij een simpele constatering, het feit dat de biologische psychiatrie inmiddels ver achterloopt bij actuele wetenschappelijke en culturele ontwikkelingen. 
Er is een verschuiving nodig en mogelijk van een biologische naar een biotische psychiatrie. In het vervolg wil ik in drie stappen duidelijk maken wat die verschuiving naar een biotische psychiatrie inhoudt en afsluitend aangeven welke bruggen van daaruit geconstrueerd kunnen worden tussen het eerste en het tweede gebouw.

Drie stappen naar een biotische psychiatrie
1. De eerste stap naar een biotische psychiatrie hangt direct samen met de achterstand die de biologische psychiatrie de afgelopen dertig jaar conceptueel gezien heeft opgelopen. Ik beperk me tot twee cruciale ontwikkelingen die de biologische psychiatrie bijna geheel heeft gemist.
1A. De eerste ontwikkeling betreft de relationele wending die de afgelopen decennia heeft plaatsgevonden in een groot aantal wetenschapsgebieden en in de wijdere cultuur, variërend van de ecologie en de systeembiologie tot de primatologie, de sociologie en de psychotherapie. Kortweg gezegd houdt die relationele wending in dat het zwaartepunt verschuift van re-acties naar interacties en relaties.

Re-acties vinden plaats tussen dingen en objecten, zoals atomen en moleculen of tussen biljartballen, of tussen zwarte gaten en hun omgeving. Re-acties vertonen regelmatigheden en patronen en hun verloop is vaak voorspelbaar. Interacties en relaties daarentegen, zijn verbonden met het handelen van levende wezens, met het handelen van bioten zoals ik kortweg zeg. Levende wezens interacteren met dingen en gebeurtenissen en maken gebruik van de re-actiepatronen die zij waarnemen.